Wanneer werk je identiteit wordt

Veel professionals gaan zo op in hun werk dat andere delen van hun leven langzaam naar de achtergrond verdwijnen. Gezondheid verslechtert. Relaties verwateren. Oude hobby’s verdwijnen. Gesprekken gaan alleen nog over werk.  En als er iets misgaat op het werk, komt dat hard binnen omdat werk niet meer alleen werk is geworden, maar een groot deel van iemands identiteit.

Binnen het stoïcisme bestaat het idee dat ieder mens meerdere rollen vervult. Je bent niet alleen professional, maar ook partner, vriend, ouder, buur, sporter of gewoon iemand met behoefte aan rust, beweging en verbinding. Het probleem ontstaat wanneer één rol langzaam alle andere rollen verdringt.

Wanneer je volledig opgaat in je werk

Daniel Day-Lewis is een drievoudig Oscarwinnend acteur die bekendstaat om zijn extreme manier van acteren. Tijdens opnames bleef hij soms volledig in zijn rol, ook buiten de filmset om. Voor de film Lincoln sprak hij maandenlang als Abraham Lincoln en bleef hij zich gedragen alsof hij daadwerkelijk Lincoln was.

Sommige acteurs spelen hun rol niet alleen, ze worden de rol. Op de werkvloer gebeurt soms iets vergelijkbaars.

Mensen gaan volledig samenvallen met hun professionele rol. Altijd bezig, altijd verantwoordelijk en altijd bereikbaar. Het werk stopt niet echt meer wanneer de laptop dichtgaat. In het begin lijkt dat vaak bewonderenswaardig. Iemand werkt hard, denkt vooruit en neemt verantwoordelijkheid. Maar langzaam kan werk zoveel ruimte innemen dat andere rollen beginnen te verdwijnen.

Waarom overwerken vaak meer is dan hard werken

Ik zie het regelmatig bij professionals die structureel overwerken en daar nauwelijks nog vraagtekens bij zetten. Ze zeggen dingen als:

• “Als ik het niet doe, gebeurt het niet.”
• “Ik kan het beter zelf doen.”
• “Anderen laten steken vallen.”

Vaak begint dat vanuit betrokkenheid. Mensen willen hun werk goed doen en voelen zich verantwoordelijk voor hun team of organisatie. Alleen ontstaat er gaandeweg iets anders.

Werk wordt niet alleen belangrijk, werk wordt een steeds groter deel van iemands identiteit.

En hoe sterker iemand samenvalt met zijn werkrol, hoe harder het binnenkomt wanneer er iets misgaat op het werk. Problemen van collega’s, chaos binnen de organisatie of tegenvallende resultaten worden dan diep persoonlijk gevoeld.

Gezondheid en relaties staan vaak als eerste onder druk

Wanneer iemand volledig opgaat in werk, zie je dat vaak als eerste terug in de gezondheid.

Mensen slapen slecht. Staan voortdurend “aan”. Hebben geen energie meer om te sporten, te wandelen of gezond te eten. In het weekend liggen ze uitgeput op de bank omdat de werkweek alle energie heeft opgeslokt. Daarna komen andere rollen onder druk te staan.

• Vriendschappen verwateren.
• Relaties verliezen aandacht.
• Sociale contacten nemen af.

Mensen die vroeger zeilden, piano speelden of dansten, zeggen nu vooral dat ze druk zijn.

Wat je niet onderhoudt, brokkelt langzaam af.

Altijd over werk praten is vaak een signaal

Soms merk je het simpelweg aan de gesprekken die iemand voert. Alles gaat over werk.

• Hoe druk het is.
• Wat er misgaat.
• Welke collega zijn werk niet goed doet.
• Welke problemen nog opgelost moeten worden.

Dat is vaak een teken dat iemand te veel is gaan samenvallen met zijn professionele rol.

Veel mensen hebben dat zelf nauwelijks door.

Als zelfstandig ondernemer herken ik dat ook bij mezelf. Tijdens rustige periodes kan er onrust ontstaan. Een lichte angst dat er te weinig werk of inkomen is. Dan schiet ik sneller in harder werken, meer nadenken en voortdurend bezig zijn. Mijn vrouw merkt dan eerder dan ikzelf dat ik afwezig raak. Ik ben fysiek aanwezig, maar mentaal nog steeds aan het werk.

Wat zegt het stoïcisme over rollen en verantwoordelijkheid?

Binnen het stoïcisme draait veel om het bewust vervullen van de rollen die je hebt in het leven.

De stoïcijnse filosoof Epictetus schreef:

“Bedenk dat je een acteur bent in een toneelstuk, waarvan de aard bepaald wordt door de schrijver.”

Hij gebruikte die metafoor om duidelijk te maken dat mensen verschillende rollen vervullen in het leven. Een oproep om bewust te worden van je rol, verantwoordelijkheden en gedrag binnen het grotere geheel van het leven en de gemeenschap.

Je hoeft geen perfecte ouder, partner, vriend of professional te zijn. Het leven verschuift voortdurend. Soms vraagt werk tijdelijk meer aandacht. Soms juist je gezondheid, relatie of gezin. Maar het helpt wel om jezelf af en toe eerlijk af te vragen: Welke rollen in mijn leven staan inmiddels structureel in het rood?

Wanneer werk je volledige identiteit wordt

Veel professionals investeren jarenlang bijna uitsluitend in hun professionele rol. Ondertussen investeren ze nauwelijks nog in hun gezondheid, relatie, sociale leven of dingen waar ze ooit plezier uit haalden. Dat blijft vaak lang onzichtbaar, totdat iemand merkt dat er buiten werk weinig meer overblijft.

De stoïcijnse filosofie draait om bewustzijn. De stoïcijnen maakten onderscheid tussen wat binnen je controle ligt en wat niet. Epictetus schreef daarover:

“Sommige dingen liggen binnen onze macht en andere niet.”

Je hebt invloed op hoe je jouw rol als professional invult. Hoe je communiceert. Hoe je omgaat met verantwoordelijkheid, druk en verwachtingen. Maar misschien vraagt een gezond leven ook dat je beseft dat werk nooit je volledige identiteit kan dragen. Misschien begint een gezondere verhouding tot werk wel bij een simpele vraag:

Ben ik mijn werk aan het doen?

Of ben ik langzaam mijn werk geworden?

Max | Accept & Adapt